“Babam öldü. Vasiyetname bıraktığını ve evini kardeşime verdiğini öğrendim.”
“Babam vasiyetnameyle bütün malvarlığını kardeşime bırakmış. Benim miras hakkım yok mu?”
“Vasiyetname varsa artık hiçbir şey talep edemez miyim?”
Miras bırakanın vasiyetname düzenleyerek malvarlığının tamamını veya bir bölümünü çocuklarından birine bırakması, diğer mirasçıların hakları bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
Ancak vasiyetnamede bir çocuğa ev bırakılmış olması, diğer mirasçıların her durumda mirastan tamamen mahrum kalacağı anlamına gelmez.
Burada özellikle saklı pay ve gerektiğinde tenkis hükümleri gündeme gelir.
Vasiyetname ile bütün malvarlığı bir çocuğa bırakılabilir mi?
Kişiler kural olarak ölüme bağlı tasarruflarıyla malvarlıkları üzerinde tasarrufta bulunabilir.
Ancak kanun, bazı mirasçılar bakımından saklı pay adı verilen korunmuş bir miras payı öngörmektedir.
Bu nedenle miras bırakanın vasiyetnameyle malvarlığının tamamını bir çocuğuna bırakması hâlinde, diğer saklı paylı mirasçıların haklarının ihlal edilip edilmediği ayrıca incelenmelidir.
Dolayısıyla vasiyetnamede: “Tüm malvarlığımı oğluma bırakıyorum.” yazması, diğer mirasçıların mutlaka hiçbir hak talep edemeyeceği anlamına gelmez.
Saklı pay nedir?
Saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla tamamen ortadan kaldıramadığı, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payıdır.
Altsoy, belirli koşullarda saklı paylı mirasçılar arasında yer alır.
Bu nedenle bir baba veya annenin vasiyetnameyle malvarlığını çocuklarından yalnızca birine bırakması durumunda, diğer çocukların saklı paylarının ihlal edilip edilmediği hesaplanmalıdır.
Burada önemli olan yalnızca vasiyetnamede kimin mirasçı olarak gösterildiği değildir. Miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının tamamı ve borçları da dikkate alınarak terekenin net değeri belirlenmelidir.
Babam evini kardeşime bıraktıysa benim hakkım nedir?
Bu sorunun cevabı, babanızın ölüm tarihinde bıraktığı malvarlığına ve vasiyetnamenin içeriğine göre değişir.
Örneğin babanızın yalnızca bir evi varsa ve bu evin tamamını kardeşinize bırakmışsa, sizin saklı payınızın ihlal edilip edilmediği ayrıca hesaplanmalıdır.
Buna karşılık babanızın ev dışında başka taşınmazları, banka hesapları veya başka malvarlığı bulunuyorsa, bütün tereke birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle yalnızca “Ev kardeşime bırakıldı.” bilgisiyle miras payının ihlal edilip edilmediği belirlenemez.
Vasiyetname saklı payımı ihlal ediyorsa ne yapabilirim?
Saklı payınızın ihlal edildiği sonucuna varılırsa, şartları oluştuğunda tenkis davası gündeme gelebilir.
Tenkis davasının amacı, miras bırakanın saklı payı ihlal eden tasarruflarının kanunun öngördüğü ölçüde azaltılmasını sağlamaktır.
Burada önemli olan, vasiyetnamenin mutlaka tamamen ortadan kaldırılması değildir.
Bazı durumlarda vasiyetname geçerli olmaya devam eder; ancak saklı payı ihlal eden kısmın tenkisi söz konusu olabilir.
Vasiyetnamenin tamamı geçersiz olabilir mi?
Bazı durumlarda vasiyetnamenin iptali de gündeme gelebilir.
Örneğin vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmemesi veya vasiyetçinin iradesinin hukuken geçerli şekilde oluşmaması gibi sebepler varsa, vasiyetnamenin iptali davası değerlendirilmelidir.
Bu nedenle iki farklı hukuki durum birbirinden ayrılmalıdır:
- Vasiyetname geçerli ancak saklı pay ihlal edilmişse → tenkis gündeme gelebilir.
- Vasiyetnamenin kendisinde geçersizlik sebebi varsa → vasiyetnamenin iptali gündeme gelebilir.
Bu iki dava aynı hukuki sebebe dayanmaz.
Babam vasiyetnameyi yaptığı sırada çok yaşlıydı. Vasiyetname iptal edilir mi?
Sadece yaşlı olmak, kişinin vasiyetname yapamayacağı anlamına gelmez.
Ancak vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte kişinin ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı somut olay bakımından önem taşıyabilir.
Özellikle ileri yaşta, ciddi bilişsel sorunları bulunan veya vasiyetname tarihinde iradesini sağlıklı şekilde oluşturamayacak durumda olduğu ileri sürülen bir kişinin yaptığı vasiyetname bakımından ehliyet konusu ayrıca araştırılabilir.
Bu tür durumlarda vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe ilişkin sağlık kayıtları ve diğer deliller önem taşıyabilir.
Babam kardeşimin baskısıyla vasiyetname yaptıysa?
Vasiyetçinin iradesinin baskı, korkutma veya hukuken geçersiz hâle getiren başka bir etki altında oluşturulduğu ileri sürülüyorsa, vasiyetnamenin iptali bakımından değerlendirme yapılabilir.
Burada önemli olan yalnızca aile içerisinde anlaşmazlık yaşanması değildir.
İddianın somut olay ve delillerle ortaya konulması gerekir.
Vasiyetnameyi görmeden dava açabilir miyim?
Vasiyetnamenin içeriğinin bilinmesi, hukuki durumun doğru değerlendirilebilmesi açısından önemlidir.
Vasiyetnamenin:
- ne zaman düzenlendiği,
- hangi şekilde yapıldığı,
- hangi malların kime bırakıldığı,
- mirasçıların nasıl belirlendiği
incelenmelidir.
Bunun yanında miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının da tespit edilmesi gerekir.
Çünkü saklı payın ihlal edilip edilmediği, yalnızca vasiyetnamede yazan ifadeye bakılarak belirlenmez.
Vasiyetname ile ev kardeşime bırakıldı ama başka mallar da var. Ne olacak?
Bu durumda terekenin tamamı dikkate alınmalıdır.
Örneğin babanızın:
- bir evi,
- bir arsası,
- bir banka hesabı
bulunuyor ve vasiyetnameyle yalnızca ev kardeşinize bırakılıyorsa, saklı pay değerlendirmesi yapılırken diğer malvarlığı da hesaba katılır.
Bu nedenle “Ev kardeşime kaldı.” demek, tek başına saklı payın ihlal edildiğini göstermez.
Öncelikle miras bırakanın net terekesi ve mirasçıların yasal ve saklı payları belirlenmelidir.
Vasiyetnameye itiraz etmek için ne kadar sürem var?
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis taleplerinin tabi olduğu süreler aynı değildir.
Bu nedenle “Vasiyetnameyi öğrendikten sonra kaç yıl içinde dava açmalıyım?” sorusuna, hangi hukuki talebin ileri sürüleceği belirlenmeden tek bir cevap verilmesi doğru değildir.
Özellikle vasiyetnamenin ne zaman açıldığı, mirasçının vasiyetnameyi ve ihlal iddiasını ne zaman öğrendiği ve hangi hukuki sebebe dayanılacağı önem taşır.
Bu nedenle vasiyetname ortaya çıktıktan sonra sürelerin geçirilmemesi açısından hukuki incelemenin geciktirilmemesi gerekir.
Sonuç
Babanızın vasiyetnameyle evini veya diğer malvarlığını kardeşinize bırakmış olması, sizin her durumda mirastan tamamen mahrum kalacağınız anlamına gelmez.
Öncelikle vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı ve miras bırakanın tasarrufunun saklı payınızı ihlal edip etmediği belirlenmelidir.
Vasiyetnamenin geçerliliğiyle ilgili bir sorun bulunması hâlinde vasiyetnamenin iptali; vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payın ihlal edilmesi hâlinde ise şartları oluştuğunda tenkis gündeme gelebilir.
Bu nedenle vasiyetnameyi gördüğünüz anda yalnızca “Bana miras bırakılmamış.” şeklinde değerlendirme yapmak yerine;
- vasiyetnamenin içeriği,
- düzenlenme şekli,
- miras bırakanın ölüm tarihindeki toplam malvarlığı,
- mirasçıların yasal ve saklı payları
birlikte incelenmelidir.
Özellikle “Babam vasiyetname ile evini kardeşime bıraktı.” şeklindeki bir durumda, vasiyetnamenin gerçekten miras hakkınızı tamamen ortadan kaldırıp kaldırmadığı ancak bu incelemeden sonra belirlenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Babam vasiyetnameyle bütün malvarlığını kardeşime bırakabilir mi?
Miras bırakan vasiyetname düzenleyebilir ancak bu tasarruf diğer çocukların kanuni saklı payını tamamen ortadan kaldıramaz. Saklı payın ihlali halinde tenkis davası açılabilir.
Çocukların saklı pay oranı ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu'na göre çocukların saklı payı, yasal miras paylarının yarısıdır (1/2).
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis davası arasındaki fark nedir?
Vasiyetnamenin iptali davasında ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya şekil eksikliği nedeniyle vasiyetnamenin hükümsüz kılınması istenir; tenkis davasında ise vasiyetname geçerli kabul edilir ancak saklı payı aşan kısmın kanuni sınıra indirilmesi talep edilir.
Vasiyetnameye karşı dava açma süresi ne kadardır?
İptal davası, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl içinde açılmalıdır. Tenkis davasında da 1 yıllık ve 10 yıllık hak düşürücü süreler geçerlidir.
Vasiyetname düzenlenirken akıl sağlığının yerinde olmadığı nasıl ispatlanır?
Vasiyetname düzenleme tarihindeki hastane kayıtları, doktor raporları, reçeteler ve Adli Tıp Kurumu incelemesi ile vasiyetçinin o tarihteki fiil ehliyeti değerlendirilir.