Boşanma davalarında tarafların en fazla önem verdiği konulardan biri çocukların velayetidir. Velayet konusunda karar verilirken temel ölçüt, anne veya babanın boşanmada haklı olup olmadığı değil, çocuğun üstün yararıdır.
Boşanma sırasında mahkeme, çocuğun hangi ebeveynin yanında kalmasının onun fiziksel, psikolojik, sosyal ve eğitimsel gelişimi bakımından daha uygun olacağını değerlendirir. Bu süreçte nafaka, maddi ve manevi tazminat ve mal paylaşımı gibi konular da mahkemece ele alınabilir.
Velayet Nedir?
Velayet; çocuğun bakımının, eğitiminin, korunmasının ve yetiştirilmesinin sağlanması ile ilgili hak ve yükümlülükleri ifade eder.
Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba kural olarak velayeti birlikte kullanır. Boşanma sonrasında ise mahkeme, çocuğun velayetinin anneye veya babaya bırakılmasına karar verir.
Velayetin bir ebeveyne verilmesi, diğer ebeveynin çocuk üzerindeki haklarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına karar verilir.
Velayet Kime Verilir?
Velayetin anneye veya babaya verilmesi konusunda kanunda “her durumda anneye” ya da “her durumda babaya” şeklinde bir kural bulunmamaktadır.
Mahkeme, somut olayın özelliklerini değerlendirerek çocuğun üstün yararına en uygun kararı vermeye çalışır.
Çocuğun yaşı, eğitim durumu, günlük bakımının kim tarafından sağlandığı, anne ve babanın yaşam koşulları, çocuğun ihtiyaçlarını karşılayabilme imkânları, ebeveynlerle olan ilişkisi ve çocuğun gelişimi açısından mevcut koşullar birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle velayet konusunda yalnızca anne veya babanın ekonomik durumuna bakılması yeterli değildir.
Velayet Belirlenirken Hangi Kriterler Dikkate Alınır?
Mahkeme tarafından yapılan değerlendirmede birçok unsur önem taşıyabilir.
Özellikle;
- Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi,
- Çocuğun eğitim durumu,
- Günlük bakım ve ihtiyaçlarının hangi ebeveyn tarafından karşılandığı,
- Anne ve babanın yaşam koşulları,
- Çocuğun anne ve babayla kurduğu ilişki,
- Ebeveynlerin çocuğun bakımını ve eğitimini sağlayabilme durumları,
- Çocuğun alıştığı sosyal ve eğitim çevresi,
- Ebeveynlerin çocuk üzerindeki etkileri,
- Çocuğun fiziksel ve psikolojik gelişimi,
- Somut olayda çocuğun güvenliğini etkileyebilecek koşullar
birlikte değerlendirilebilir.
Dolayısıyla velayet değerlendirmesi yalnızca “hangi ebeveyn daha fazla kazanıyor?” sorusuna göre yapılmaz.
Çocuğun Görüşü Velayet Kararında Önemli midir?
Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi uygun olduğu takdirde görüşünün alınması ve değerlendirilmesi mümkündür.
Ancak çocuğun “annemle yaşamak istiyorum” veya “babamla yaşamak istiyorum” şeklindeki beyanı tek başına velayetin mutlaka o ebeveyne verilmesini gerektirmez.
Mahkeme, çocuğun görüşünü diğer koşullarla birlikte değerlendirir. Çocuğun yönlendirilip yönlendirilmediği ve beyanının kendi özgür iradesini yansıtıp yansıtmadığı da somut olayın özelliklerine göre önem taşıyabilir.
Velayet Babaya Verilebilir mi?
Evet. Velayetin belirlenmesinde anne veya baba olmak tek başına belirleyici değildir.
Babanın çocuğun bakımını ve ihtiyaçlarını uygun şekilde karşılayabileceği, çocukla sağlıklı bir ilişkisinin bulunduğu ve çocuğun üstün yararının bunu gerektirdiği durumlarda velayet babaya bırakılabilir.
Aynı şekilde gerekli şartların bulunması hâlinde velayet anneye de verilebilir.
Velayet Kendisine Verilmeyen Ebeveyn Çocuğunu Görebilir mi?
Velayetin bir ebeveyne bırakılması, diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin sona ermesi anlamına gelmez.
Çocuğun velayeti kendisine verilmeyen anne veya baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması mümkündür.
Mahkeme; çocuğun yaşı, eğitim durumu, ebeveynlerin yaşam koşulları ve çocuğun üstün yararını dikkate alarak kişisel ilişkinin ne şekilde kurulacağını belirleyebilir.
Çocuğun diğer ebeveynle sağlıklı bir ilişki kurabilmesi, kural olarak çocuğun yararına olan bir durumdur. Ancak somut olayda çocuğun güvenliği veya gelişimi bakımından ciddi bir risk bulunması hâlinde kişisel ilişkinin kapsamı farklı şekilde düzenlenebilir.
Velayet Sonradan Değiştirilir mi?
Evet. Velayet kararı, şartların değişmesi hâlinde sonradan değiştirilebilir.
Boşanma kararının verildiği tarihte mevcut olan koşulların daha sonra önemli ölçüde değişmesi veya çocuğun üstün yararının velayetin değiştirilmesini gerektirmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.
Örneğin velayeti alan ebeveynin çocuğun bakım ve ihtiyaçlarını gerektiği şekilde karşılayamaması, çocuğun eğitim veya yaşam koşullarının ciddi şekilde olumsuz etkilenmesi, ebeveynin yaşam koşullarında önemli değişiklik meydana gelmesi ya da çocuğun diğer ebeveyn yanında yaşamasının açık şekilde daha uygun hâle gelmesi gibi durumlar değerlendirmeye konu olabilir.
Bunun yanında velayeti elinde bulunduran ebeveynin çocukla diğer ebeveyn arasındaki kişisel ilişkiyi sürekli olarak engellemesi de somut olayın özelliklerine göre velayetin yeniden değerlendirilmesini gündeme getirebilir.
Ancak her anlaşmazlık veya ebeveynler arasındaki her sorun velayetin değiştirilmesi için yeterli değildir. Mahkeme açısından temel ölçüt yine çocuğun üstün yararıdır.
Velayet Davalarında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Velayet davalarında yalnızca anne veya babanın taleplerinin değil, çocuğun ihtiyaçlarının ve yaşam koşullarının ortaya konulması gerekir.
Bu nedenle çocuğun eğitim durumu, sağlık ve bakım ihtiyaçları, günlük yaşam düzeni, ebeveynlerle ilişkisi ve somut olayda önem taşıyan diğer hususların delilleriyle birlikte ortaya konulması önemlidir.
Velayet konusunda verilecek karar, çocuğun günlük yaşamını ve geleceğini doğrudan etkileyebileceğinden, dava sürecinin somut olayın özelliklerine göre dikkatli şekilde yürütülmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Velayet kararı verilirken temel ölçüt nedir?
Velayet konusunda karar verilirken temel ölçüt, anne veya babanın boşanmada haklı olup olmadığı değil, çocuğun üstün yararıdır.
Velayet doğrudan anneye mi yoksa babaya mı verilir?
Kanunda her durumda anneye veya her durumda babaya verilir şeklinde bir kural bulunmamaktadır. Mahkeme çocuğun yaşını, bakımını ve ihtiyaçlarını değerlendirerek üstün yararına uygun kararı verir.
Velayet kararı verilirken yalnızca ebeveynin ekonomik durumu mu dikkate alınır?
Hayır. Yalnızca ekonomik durum yeterli değildir; çocuğun yaşı, eğitimi, bakımı, ebeveynlerle ilişkisi ve yaşam koşulları birlikte değerlendirilir.
Velayet davasında çocuğun kendi beyanı veya tercihi tek başına belirleyici midir?
Çocuğun yaşı ve gelişimi uygunsa görüşü alınır ancak tek başına belirleyici değildir. Mahkeme çocuğun iradesini ve yönlendirilip yönlendirilmediğini diğer koşullarla birlikte değerlendirir.
Velayet babaya verilebilir mi?
Evet. Babanın çocuğun bakımını ve ihtiyaçlarını uygun şekilde karşılayabileceği ve çocuğun üstün yararı gerektirdiği durumlarda velayet babaya bırakılabilir.
Velayeti almayan ebeveyn çocukla nasıl kişisel ilişki kurabilir?
Velayet kendisine bırakılmayan anne veya baba ile çocuk arasında mahkeme kararıyla kişisel ilişki kurulur.
Boşanma sonrasında şartlar değişirse velayet kararı değiştirilebilir mi?
Evet. Boşanma kararından sonra koşulların önemli ölçüde değişmesi veya çocuğun üstün yararının gerektirmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.