Engelli bireylerin ulaşım ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla mevzuatta araç alımına ilişkin çeşitli vergi avantajları bulunmaktadır. Bu kapsamda, belirli şartların sağlanması hâlinde Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnasından yararlanılarak araç satın alınabilmektedir.
Ancak engellilik oranının %90 ve üzerinde olması ile %90’ın altında olması arasında önemli farklar bulunmaktadır. Özellikle aracın kim tarafından kullanılabileceği, özel tertibat gerekip gerekmediği ve engelli kişinin aracı bizzat kullanmasının zorunlu olup olmadığı bakımından iki durum birbirinden ayrılmaktadır. Hukuki süreçlerde ve maddi ve manevi tazminat veya vesayet işlemlerinde de mevzuat hükümlerinin doğru değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle yalnızca “engelli raporum var, ÖTV’siz araç alabilir miyim?” sorusuna bakmak yeterli değildir. Engel oranının yanında engelin niteliği, sürücü belgesi durumu, aracın özel tertibat gerektirip gerektirmediği ve aracın kimin adına alınacağı da değerlendirilmelidir.
%90 ve Üzeri Engelli Raporu Olanlar ÖTV’siz Araç Alabilir mi?
Engellilik oranı %90 veya üzerinde olan kişiler, kanunda ve ilgili düzenlemelerde belirtilen diğer şartların da karşılanması hâlinde ÖTV istisnasından yararlanarak araç satın alabilir.
Bu gruptaki kişiler açısından temel özellik, aracın engelli kişi tarafından bizzat kullanılmasının ve araçta özel tertibat bulunmasının kural olarak zorunlu olmamasıdır. Dolayısıyla kişinin sürücü belgesinin bulunmaması veya sağlık durumu nedeniyle araç kullanamaması, tek başına ÖTV istisnasından yararlanmasına engel değildir. Gelir İdaresi Başkanlığı da %90 ve üzerindeki engellilik durumunda özel tertibat ve bizzat kullanım şartı aranmadığını belirtmektedir.
Örneğin %90 ve üzeri engelli olan yaşlı bir kişi adına araç alınması mümkündür. Ancak bu aracın aile içerisindeki herhangi bir kişi tarafından sınırsız şekilde kullanılabileceği sonucu çıkarılmamalıdır.
%90'ın Altında Engelli Raporu Olanlar ÖTV İstisnasından Yararlanabilir mi?
%90’ın altında engellilik oranına sahip kişiler bakımından durum farklıdır.
ÖTV istisnasından yararlanılabilmesi için yalnızca engelli raporunun bulunması yeterli değildir. Kişinin engellilik durumunun, araci bizzat kullanabilmesi için engeline uygun özel tertibat yapılmasını gerektirmesi ve ilgili mevzuatta öngörülen şartların karşılanması gerekir.
Bu durumda araç, engelli kişinin kendisi tarafından kullanılmak üzere alınmaktadır. Araca engellinin durumuna uygun hareket ettirici özel tertibat yapılması ve sürücü belgesinde gerekli kodların bulunması gibi şartlar gündeme gelmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı, %90’ın altındaki engellilik durumunda ÖTV istisnasının, kişinin engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırması amacıyla düzenlendiğini açıklamaktadır.
Dolayısıyla %60, %70 veya %80 oranında engelli raporu bulunan herkesin otomatik olarak ÖTV’siz araç alabileceği düşünülmemelidir. Burada engellilik oranından ziyade, engelin araç kullanımına etkisi ve özel tertibat gerektirip gerektirmediği önem taşımaktadır.
%40 ve Üzeri Ortopedik Engeli Bulunanlar İçin Yeni Düzenleme
2026 yılında ayrıca dikkat edilmesi gereken önemli bir düzenleme bulunmaktadır.
Ortopedik engel oranı %40 ve üzerinde olan ve engelliliği nedeniyle sürücü belgesi alamayan kişiler bakımından da belirli şartlarla ÖTV istisnası düzenlenmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre, bu kapsamda değerlendirilen kişiler için engellilik durumunun niteliği, sağlık kurulu raporu ve sürücü belgesi bakımından ilgili şartların birlikte sağlanması gerekmektedir. İstisna kapsamında alınabilecek taşıtlar bakımından ayrıca yerli katkı oranı ve araç bedeline ilişkin sınırlar da bulunmaktadır. 2026 yılı için ilgili taşıt bedeli sınırı 2.873.900 TL olarak uygulanmaktadır.
Bu nedenle özellikle %90’ın altında ortopedik engeli bulunan kişilerin, yalnızca rapordaki yüzdeye bakılarak değerlendirilmesi doğru değildir. Sağlık kurulu raporunun içeriği ve kişinin sürücü belgesi alıp alamadığı da incelenmelidir.
%90'ın Altında Engelli Kişi Aracı Kendi Kullanmak Zorunda mı?
%90’ın altındaki engellilik durumunda ÖTV istisnasının temel mantığı, aracın engelli kişinin kendi kullanımına uygun hâle getirilmesidir.
Bu nedenle %90 ve üzerindeki kişilerde olduğu gibi “araç engelli kişinin üzerine olsun, yakınlarından biri kullansın” şeklinde genel bir uygulamadan söz edilemez.
Özellikle hareket ettirici özel tertibat gerektiren durumlarda araç, engelli kişinin kullanabileceği şekilde düzenlenmektedir. Yapılan tertibatın da kişinin engellilik durumuyla uyumlu olması gerekir.
Bu nedenle %90’ın altında engelli raporu bulunan bir kişinin adına alınacak araç bakımından, aracın esas itibarıyla engelli kişinin kullanımına yönelik olması gerekir.
%90 ve Üzeri Engelli Kişinin Aracını Yakınları Kullanabilir mi?
%90 ve üzeri engelli kişiler açısından en çok merak edilen konulardan biri budur.
Engelli kişinin aracı bizzat kullanmasının zorunlu olmaması, yakınlarının da aracı herhangi bir sınırlama olmaksızın kullanabileceği anlamına gelmez.
Özellikle 1 Ocak 2025 sonrasında yapılan düzenlemelerle birlikte, ÖTV istisnasından yararlanılarak alınan araçların kullanımına ilişkin tescil kayıtlarının ve kullanıcıların kimler olduğunun önemi artmıştır.
Düzenleme kapsamında engelli kişinin eşi, belirli şartlarla birinci derece kan veya kayın hısımları, kardeşleri, vasisi ve belirli şartları taşıyan profesyonel sürücüler kullanıcı olarak değerlendirilebilmektedir.
Bu nedenle araç satın alınmadan önce aracı fiilen kullanacak kişinin kim olduğu belirlenmeli ve bu kişinin ilgili düzenleme kapsamında aracı kullanıp kullanamayacağı kontrol edilmelidir.
Torun, Anneannesi Adına Alınan ÖTV İstisnalı Aracı Kullanabilir mi?
Bu konu özellikle aileler bakımından önem taşımaktadır.
Örneğin %90 ve üzerinde engelli olan bir anneanne adına ÖTV istisnalı araç alınması ve aracın torunu tarafından kullanılması planlanıyorsa, torunun yalnızca “torun” olması kullanım bakımından tek başına yeterli değildir.
Çünkü torun ile anneanne arasındaki kan hısımlığı ikinci derece hısımlıktır. Düzenlemede sayılan birinci derece kan hısımları arasında torun bulunmamaktadır.
Bu nedenle “Araç anneannemin üzerine alınacak, ben de torunu olarak kullanacağım” şeklindeki bir uygulamanın, araç satın alınmadan önce ayrıca hukuki açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Torunun Vasi Olması Durumunda Ne Olur?
Engelli kişinin vasisi, düzenleme kapsamında aracı kullanabilecek kişiler arasında sayılmıştır.
Dolayısıyla torunun aynı zamanda hukuken atanmış vasi olması, yalnızca torun olmasından farklı bir hukuki durumdur.
Bununla birlikte, sırf ÖTV istisnalı aracı kullanabilmek amacıyla vesayet ilişkisi kurulması söz konusu değildir. Vasilik için Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen şartların bulunması gerekir.
Ayrıca vesayet altında bulunan kişi adına araç satın alınması hâlinde, işlemin niteliğine göre vesayet makamından izin alınması gerekip gerekmediği de ayrıca değerlendirilmelidir.
ÖTV İstisnasıyla Alınan Araçta 2026 Yılında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Engelli araçlarına ilişkin düzenlemelerde son yıllarda önemli değişiklikler yapılmıştır.
2026 yılı itibarıyla ÖTV istisnası kapsamında alınacak araçlarda, taşıtın niteliğine göre yerli katkı oranı ve araç bedeli bakımından şartlar bulunmaktadır. Güncel düzenlemede belirli taşıtlar bakımından yerli katkı oranının en az %40 olması ve 2026 yılı için belirlenen bedel sınırının aşılmaması gerekmektedir. 2026 yılı üst sınırı 2.873.900 TL’dir.
Ayrıca ÖTV istisnasının kullanım sıklığı bakımından da güncel düzenleme dikkate alınmalıdır. Bu nedenle geçmişte alınmış bir engelli aracının bulunup bulunmadığı ve önceki istisnadan ne zaman yararlanıldığı da işlem öncesinde kontrol edilmelidir.
Engelli Araçlarında ÖTV ve MTV Birbirinden Farklıdır
Uygulamada ÖTV istisnası ile Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) istisnası zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır.
Bunlar birbirinden farklı vergi uygulamalarıdır.
Örneğin %90’ın altında engelli kişiler bakımından MTV istisnasında da engelliliğe uygun özel tertibat şartı gündeme gelebilmektedir. Bununla birlikte yalnızca sol alt ekstremitede engeli bulunan kişilerin otomatik vitesli araçları bakımından özel bir uygulama bulunmaktadır.
Bu nedenle bir kişinin ÖTV istisnasından yararlanıp yararlanamayacağı ile MTV ödeyip ödemeyeceği ayrı ayrı incelenmelidir.
Araç Satın Almadan Önce Neler Kontrol Edilmeli?
Engelli adına araç satın alınması planlanıyorsa, işlem gerçekleştirilmeden önce en azından şu hususların incelenmesi gerekir:
- Engellilik oranı,
- Engelin niteliği,
- Sağlık kurulu raporunun içeriği,
- Sürücü belgesinin bulunup bulunmadığı,
- Sürücü belgesindeki kodlar,
- Özel tertibat gerekip gerekmediği,
- Aracın teknik özellikleri,
- Aracın güncel bedel sınırını karşılayıp karşılamadığı,
- Yerli katkı oranı,
- Daha önce ÖTV istisnasından yararlanılıp yararlanılmadığı,
- Aracı fiilen kimin kullanacağı,
- Engelli kişi ile aracı kullanacak kişi arasındaki hukuki ilişki,
- Vasi bulunup bulunmadığı.
Özellikle araç satın alınmadan önce bu hususların kontrol edilmesi önemlidir. Çünkü araç satın alındıktan sonra ortaya çıkabilecek kullanım veya vergi sorunlarının çözümü, satın alma aşamasında doğru planlama yapılmasına kıyasla çok daha güç olabilir.
Sonuç
Engelli araçlarında “%90 ve üzeri rapor” tek başına bütün soruların cevabı değildir.
%90 ve üzerindeki engelliler açısından kişinin aracı bizzat kullanması ve özel tertibat şartı kural olarak aranmazken, %90’ın altındaki kişiler bakımından engelin niteliği, özel tertibat ve sürücü belgesi gibi unsurlar önem kazanmaktadır. Ayrıca 2026 yılında %40 ve üzerindeki belirli ortopedik engel grupları bakımından getirilen düzenlemeler de ayrıca değerlendirilmelidir.
Bunun yanında %90 ve üzeri engelli kişinin adına alınan aracın yakınları tarafından kullanılması da sınırsız değildir. Özellikle anneanne, dede veya başka bir yakın adına araç alınarak torun tarafından kullanılması planlanıyorsa, hısımlık derecesi ve aracın tescilinde uygulanacak kullanım kuralları önceden incelenmelidir.
Engelli araçlarında ÖTV istisnasından yararlanmayı düşünen kişilerin, araç satın alma işleminden önce güncel mevzuat ve kendi özel durumları bakımından hukuki değerlendirme yaptırmaları, ileride ortaya çıkabilecek vergi ve kullanım sorunlarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
Sık Sorulan Sorular
%90 ve üzeri engelli raporu olanlar için araç kullanma ve özel tertibat şartı var mıdır?
Hayır. %90 ve üzeri engellilik oranında aracın bizzat kullanılması ve özel tertibat bulunması kural olarak zorunlu değildir.
%90'ın altında engeli bulunanlar ÖTV'siz araç alabilir mi?
Yalnızca engel oranına bakılmaz. Engelliliğin hareket ettirici özel tertibat yapılmasını gerektirmesi ve kişinin aracı bizzat kullanacak olması şarttır.
2026 yılı engelli ÖTV istisnası araç fiyat sınırı ne kadardır?
2026 yılı için ÖTV istisnası kapsamındaki araç bedel üst sınırı 2.873.900 TL olarak uygulanmaktadır ve en az %40 yerli katkı oranı aranır.
Torun, anneannesi adına alınan %90 engelli ÖTV'siz aracı kullanabilir mi?
Torun 2. derece kan hısmı olduğundan doğrudan kullanıcı listesinde yer almaz. Ancak hukuken atanmış vasi ise aracı kullanabilir.
ÖTV istisnası ile MTV istisnası aynı şey midir?
Hayır. ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) araç alımındaki vergiyi kapsarken, MTV (Motorlu Taşıtlar Vergisi) yıllık araba vergisidir ve şartları ayrı değerlendirilir.