İş Kazası Tespit Davası Nedir? SGK Kabul Etmezse Ne Yapılır?

İş kazası sonrasında yalnızca tedavi süreci değil, SGK nezdinde yürütülen işlemler de önem taşır. Meydana gelen olayın SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmemesi, çalışanın iş kazasından doğan sosyal güvenlik haklarından yararlanmasını engelleyebilir. Böyle bir durumda iş kazasının tespiti için dava açılması gündeme gelir. Bu süreçte işçilik alacakları, işe iade davası ve maddi ve manevi tazminat gibi diğer iş ve tazminat hukuku konuları da önem kazanır.

Peki iş kazası tespit davası nedir, hangi durumlarda açılır ve dava sürecinde nelere dikkat edilmelidir? En sık karşılaşılan sorular üzerinden açıklayalım.

İş kazası nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olayları kapsar. Kanunda ayrıca işyeri dışında görevlendirme sırasında veya işveren tarafından sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında meydana gelen bazı olaylar da iş kazası kapsamında değerlendirilmiştir.

Bu nedenle bir olayın iş kazası sayılması için mutlaka işyerinin fiziksel sınırları içerisinde meydana gelmesi gerekmez. Olayın meydana geliş şekli, çalışanın o sırada yaptığı iş ve işverenle olan bağlantısı birlikte değerlendirilir.

Her işyerinde meydana gelen kaza iş kazası sayılır mı?

Tek başına olayın işyerinde meydana gelmiş olması her durumda yeterli değildir. Ancak 5510 sayılı Kanun’da belirtilen şartların bulunması gerekir.

Örneğin çalışan işyerinde görevini yerine getirirken yaralanmışsa, olayın iş kazası niteliğinde olup olmadığı değerlendirilirken çalışanın sigortalılık durumu, olayın iş nedeniyle meydana gelip gelmediği ve yaralanma ile olay arasındaki bağlantı incelenir.

İş kazası SGK'ya nasıl bildirilir?

İş kazasının SGK’ya bildirilmesi kural olarak işverenin yükümlülüğündedir. 4/1-a kapsamındaki sigortalılar bakımından işverenin iş kazasını Kuruma bildirmesi gerekir. Kanunda bildirim süresine ilişkin düzenleme de bulunmaktadır.

Ancak işverenin kazayı bildirmemesi veya olayı farklı şekilde bildirmesi, çalışanın iş kazasından doğan haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Böyle bir durumda olayın gerçek niteliğinin ortaya konulması için SGK incelemesi ve gerektiğinde yargı yoluna başvurulması mümkündür.

İşveren kazayı SGK'ya bildirmediyse ne yapılabilir?

Öncelikle olayın SGK tarafından iş kazası olarak değerlendirilmesi için Kuruma başvuru yapılabilir. Kurum tarafından inceleme ve gerektiğinde tahkikat gerçekleştirilebilir.

SGK’nın olayın iş kazası olmadığına karar vermesi hâlinde ise iş kazasının tespiti için dava açılması gündeme gelir.

Bu aşamada hastane kayıtları, işyeri kayıtları, SGK hizmet dökümleri, iş kazasına ilişkin tutanaklar, kolluk kayıtları, tanık anlatımları ve varsa ceza soruşturması veya ceza davası dosyası önemli deliller arasında yer alabilir.

İş kazası tespit davası nedir?

İş kazası tespit davası, meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası olduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesini amaçlayan davadır.

Özellikle SGK tarafından olayın iş kazası olarak kabul edilmediği durumlarda gündeme gelir. Mahkeme, olayın nasıl meydana geldiğini, çalışanın kaza sırasında ne yaptığını, işverenle olan çalışma ilişkisini ve meydana gelen yaralanmayı birlikte değerlendirir.

İş kazası tespit davası açmadan önce SGK'ya başvurmak gerekir mi?

Uygulamada öncelikle SGK’ya başvurularak olayın Kurum tarafından incelenmesi sağlanır. SGK’nın yaptığı inceleme sonucunda olayın iş kazası olmadığı yönünde karar vermesi hâlinde, bu işlemin ardından yargı yoluna başvurulabilir.

Bu nedenle dava açmadan önce SGK başvurusunun yapılıp yapılmadığının ve Kurum tarafından herhangi bir karar verilip verilmediğinin belirlenmesi önemlidir.

SGK'nın ret yazısı elimizde yoksa dava açılamaz mı?

Ret kararının fiziki olarak elinizde bulunmaması, tek başına dava açılmasına engel olduğu şeklinde değerlendirilmemelidir. Ancak SGK’ya yapılan başvurunun ve Kurum tarafından tesis edilen işlemin dosyada ortaya konulması önemlidir.

Ret kararının örneği elde değilse, dava dilekçesinde Kuruma başvuru yapıldığı ve başvurunun reddedildiği belirtilerek SGK’daki başvuru ve tahkikat dosyasının mahkeme aracılığıyla celbi istenebilir.

Bu nedenle ret yazısının bulunmaması hâlinde doğrudan belge varmış gibi ayrıntı yazmak yerine, Kurum kayıtlarının celbi talep edilerek başvuru sürecinin mahkemece incelenmesi daha sağlıklı olacaktır.

İş kazası tespit davasında hangi deliller kullanılır?

Her dosyanın delilleri olayın niteliğine göre değişmekle birlikte özellikle şu belgeler önem taşır:

• SGK hizmet dökümü ve işe giriş kayıtları,
• İş kazası bildirimleri,
• SGK tahkikat dosyası,
• Hastane ve tedavi kayıtları,
• İş kazası tutanakları,
• Kolluk soruşturma evrakı,
• Tanık anlatımları,
• İşyerindeki kamera kayıtları,
• İşyeri özlük dosyası,
• İş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri,
• Kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri,
• Bilirkişi raporları,
• Ceza soruşturması veya ceza davası dosyaları.

Özellikle işverenin kazayı inkâr ettiği durumlarda birbirini destekleyen delillerin birlikte sunulması önem taşır.

Ceza davası varsa iş kazası tespit davasında kullanılabilir mi?

Evet. Aynı olay nedeniyle ceza soruşturması veya ceza davası yürütülmüşse, ceza dosyasındaki deliller iş kazasının tespiti davası açısından önemli olabilir.

Örneğin ceza dosyasında olayın meydana geliş şekline ilişkin tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, hastane kayıtları ve adli raporlar bulunuyorsa bunların iş kazası tespit davasında da değerlendirilmesi mümkündür.

Ancak ceza dosyasının bulunması tek başına olayın kesin olarak iş kazası olduğunu göstermez. Hukuk mahkemesi, kendi önündeki delilleri değerlendirerek karar verir.

Ceza davası henüz kesinleşmediyse dosyası yine de istenebilir mi?

Ceza davasının istinafta olması, dosyanın iş kazası tespit davasında delil olarak celbine engel değildir. Mahkeme, ceza dosyasını ve özellikle olayın oluş şekline ilişkin delilleri inceleyebilir.

Bu nedenle ceza dosyasının hangi aşamada olduğunun dava dilekçesinde belirtilmesi ve dosyanın ilgili mahkemeden veya istinaf merciinden celbinin talep edilmesi yerinde olacaktır.

İş kazasının tespit edilmesi neden önemlidir?

İş kazasının tespiti, olayın SGK mevzuatı bakımından iş kazası olarak kabul edilmesinin temelini oluşturur. İş kazası kabulünün ardından olayın niteliğine göre sürekli iş göremezlik geliri ve diğer sosyal sigorta hakları bakımından SGK işlemleri gündeme gelebilir.

Ayrıca iş kazasının tespiti, aynı olaydan kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından da önemli bir hukuki dayanak oluşturabilir.

İş kazası tespit davası ile iş kazası tazminat davası aynı dava mıdır?

Hayır.

İş kazası tespit davasında temel amaç, meydana gelen olayın SGK mevzuatı kapsamında iş kazası olduğunun belirlenmesidir.

İş kazası tazminat davasında ise çalışanın uğradığı maddi ve manevi zararların işverenden veya sorumlu diğer kişilerden tahsili talep edilir.

Bazı olaylarda her iki dava arasında yakın bir bağlantı bulunmakla birlikte, dava konuları ve talepler birbirinden farklıdır.

İş kazası tespit davasında zamanaşımı var mıdır?

Bu konuda somut olayın özellikleri önem taşır. İş kazasının tespiti ile iş kazasından kaynaklanan tazminat taleplerinin zamanaşımı aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle özellikle kazanın üzerinden uzun süre geçmişse, dava açılmadan önce olayın tarihi, SGK işlemleri, daha önce yapılan başvurular ve varsa devam eden davalar birlikte incelenmelidir.

İş kazası tespit davasında mahkeme neleri araştırır?

Mahkeme öncelikle olayın gerçekten meydana gelip gelmediğini ve olay ile çalışma ilişkisi arasındaki bağlantıyı araştırır.

Bu kapsamda SGK kayıtları, işyeri belgeleri, hastane kayıtları, tanık anlatımları, kolluk kayıtları ve varsa ceza dosyası incelenebilir. Gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılabilir.

Özellikle işverenin “çalışan o sırada iş yapmıyordu” veya “olay işyerinde gerçekleşmedi” şeklindeki savunmalarının bulunduğu dosyalarda olayın tüm koşulları ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

İş kazası tespit davasında avukat desteği neden önemlidir?

İş kazası dosyalarında yalnızca kazanın meydana geldiğinin ispatlanması yeterli olmayabilir. Olayın işverenle bağlantısının, sigortalılık ilişkisinin ve yaralanmanın olayla olan bağlantısının da ortaya konulması gerekir.

Bu nedenle SGK başvurusundan dava aşamasına kadar mevcut belgelerin birlikte değerlendirilmesi, eksik delillerin belirlenmesi ve gerektiğinde SGK, hastane, kolluk, ceza mahkemesi veya diğer kurumlardan dosyaların celbinin talep edilmesi önem taşır.

İş kazası sonucunda hak kaybı yaşamamak için olayın meydana geldiği tarihten itibaren sürecin gecikmeden değerlendirilmesi ve somut olayın özelliklerine göre hukuki yolun belirlenmesi gerekir.