Saklı Pay Nedir? Saklı Payım İhlal Edildiyse Hangi Davayı Açabilirim?

Miras bırakanın ölümünden sonra en sık karşılaşılan sorunlardan biri, miras bırakanın malvarlığının tamamını veya büyük bölümünü bir mirasçıya bırakmasıdır.

“Babam bütün malvarlığını kardeşime bıraktı.”

“Annem vasiyetnameyle evini kardeşime verdi.”

“Babam hayattayken mallarını kardeşime devretti. Benim saklı payım ihlal edildi mi?”

“Bana miras kalmadı, dava açabilir miyim?”

Bu soruların cevabı bakımından saklı pay kavramı büyük önem taşır.

Saklı pay, kanunun bazı mirasçılar için koruduğu ve miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla tamamen ortadan kaldıramayacağı miras payıdır.

Ancak saklı payın ihlal edildiği her olayda aynı dava açılmaz. İşlemin niteliğine göre tenkis davası, vasiyetnamenin iptali davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası veya somut olayın özelliklerine göre başka hukuki yollar gündeme gelebilir.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, mirasçının yasal miras payının kanun tarafından korunan bölümüdür.

Miras bırakan, kural olarak malvarlığı üzerinde dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir. Ancak kanun tarafından saklı paylı mirasçı olarak korunan kişilerin bu paylarını ihlal edecek şekilde tasarrufta bulunulması hâlinde, belirli koşullarda tenkis talep edilebilir.

Bu nedenle miras bırakanın “malımın tamamını istediğim kişiye bırakıyorum” şeklindeki iradesi her durumda sınırsız değildir.

Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Türk Medeni Kanunu’nda saklı paylı mirasçılar düzenlenmiştir.

Bunlar esas olarak:

• Altsoy,
• Ana ve baba,
• Sağ kalan eş

bakımından kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde değerlendirilir.

Ancak saklı pay oranları mirasçının durumuna göre değişmektedir. Bu nedenle “Ben çocuğuyum, mirasın yarısı benimdir.” şeklinde genel bir hesap yapmak doğru değildir. Öncelikle miras bırakanın kimleri mirasçı bıraktığı ve yasal miras paylarının ne olduğu belirlenmelidir.

Çocuğun Saklı Payı Ne Kadardır?

Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.

Örneğin miras bırakanın iki çocuğu bulunuyorsa ve eş bulunmuyorsa, çocukların yasal miras payları kural olarak eşittir. Bu durumda her çocuğun yasal miras payı 1/2, saklı payı ise bunun yarısı olan 1/4 olacaktır.

Ancak her miras olayında mirasçıların sayısı, sağ kalan eşin bulunup bulunmaması ve diğer koşullar değişebileceğinden, somut olay üzerinden hesaplama yapılması gerekir.

Babam Bütün Mirasını Kardeşime Bıraktı. Benim Saklı Payım Var mı?

Eğer saklı paylı mirasçı konumundaysanız, öncelikle vasiyetname veya diğer tasarrufların saklı payınızı ihlal edip etmediği hesaplanmalıdır.

Örneğin babanızın ölüm tarihinde belirli bir malvarlığı bulunuyor ve vasiyetnameyle bunun tamamını kardeşinize bırakıyorsa, sizin saklı payınızın ihlal edilip edilmediği terekenin tamamı üzerinden belirlenmelidir.

Burada yalnızca vasiyetnamede size ne bırakıldığına bakılmaz. Miras bırakanın:

• Aktif malvarlığı,
• Borçları,
• Ölüm tarihindeki tereke değeri
• Ve hukuken hesaba katılması gereken diğer kazandırmalar

değerlendirilir.

Saklı Payım İhlal Edildiyse Hangi Davayı Açabilirim?

En temel hukuki yol tenkis davasıdır.

Tenkis davasında amaç, miras bırakanın yaptığı tasarrufların saklı payı ihlal eden kısmının yasal sınırlar içerisinde azaltılmasıdır.

Örneğin miras bırakan vasiyetnameyle malvarlığının tamamını bir çocuğuna bırakmış ve bu tasarruf diğer çocuğun saklı payını ihlal etmişse, şartları oluştuğunda saklı payı ihlal edilen mirasçı tarafından tenkis talep edilebilir.

Ancak her durumda doğrudan tenkis davası açılacağı söylenemez. Öncelikle yapılan işlemin hukuki niteliği belirlenmelidir.

Vasiyetname Varsa Hangi Dava Açılır?

Vasiyetnamenin geçerli olduğu ancak saklı payı ihlal ettiği bir durumda tenkis davası gündeme gelebilir.

Buna karşılık vasiyetnamenin kendisinin geçersiz olduğu ileri sürülüyorsa vasiyetnamenin iptali davası söz konusu olabilir. Örneğin vasiyetnamenin düzenlenme şekline ilişkin kanuni şartların bulunmaması, vasiyetçinin ehliyeti veya iradesinin sakatlanması gibi sebeplerin bulunup bulunmadığı ayrıca incelenebilir.

Dolayısıyla:

• Geçerli vasiyetname + saklı pay ihlali → Tenkis
• Vasiyetnamenin geçersizliği iddiası → Vasiyetnamenin iptali

şeklinde temel bir ayrım yapılabilir. Ancak somut olayda iki hukuki talebin birlikte değerlendirilmesi gerekebilecek durumlar da bulunabilir.

Babam Evini Kardeşime Bağışladı. Saklı Payım İhlal Edildi mi?

Bu durumda öncelikle taşınmazın miras bırakan tarafından hangi işlemle ve hangi koşullarda devredildiği belirlenmelidir.

Gerçek bir bağış söz konusuysa ve yapılan kazandırma saklı payınızı ihlal ediyorsa, şartları oluştuğunda tenkis gündeme gelebilir. Ancak tapuda bağış yerine satış gösterilmişse, olay farklı bir hukuki değerlendirmeyi gerektirebilir.

Örneğin görünürde satış yapılmasına rağmen gerçekte bağışlama bulunduğu ve miras bırakanın diğer mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülüyorsa muris muvazaası da gündeme gelebilir.

Muris Muvazaası ile Saklı Pay Aynı Şey midir?

Hayır. Bu iki kavramın birbirinden ayrılması gerekir.

Muris muvazaasında, görünürdeki işlem ile gerçek irade arasındaki farklılık ve miras bırakanın işlemi yaparken taşıdığı amaç önem taşır.

Tenkiste ise temel mesele, miras bırakanın yaptığı tasarrufun saklı payı ihlal edip etmediğidir.

Örneğin babanız tapuda evi kardeşinize satmış görünüyorsa ancak gerçekte satış yapılmadığı ve işlemin mirasçılardan mal kaçırma amacıyla gerçekleştirildiği ileri sürülüyorsa muris muvazaasına dayalı talepler gündeme gelebilir. Buna karşılık babanızın kardeşinize yaptığı bağış geçerli olmakla birlikte sizin saklı payınızı ihlal ediyorsa, tenkis değerlendirmesi yapılabilir.

Saklı Payım İhlal Edildi Diye Vasiyetname Tamamen Ortadan Kalkar mı?

Her zaman değil.

Tenkis davasının amacı, kural olarak vasiyetnamenin tamamını geçersiz hâle getirmek değil, saklı payı ihlal eden kısmın kanuni sınırlar içerisinde azaltılmasını sağlamaktır.

Bu nedenle vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı ile saklı payın ihlal edilip edilmediği birbirinden ayrılmalıdır.

Saklı Pay Nasıl Hesaplanır?

Saklı pay hesabı, yalnızca miras bırakanın ölüm tarihinde tapuda görünen mallarına bakılarak yapılmaz. Öncelikle terekenin net değeri belirlenir.

Bunun için somut olayın özelliklerine göre:

• Taşınmazlar,
• Banka hesapları,
• Araçlar,
• Diğer malvarlığı değerleri,
• Borçlar

belirlenir.

Kanunen hesaba katılması gereken bazı karşılıksız kazandırmaların bulunması hâlinde bunların da saklı pay hesabındaki etkisi ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle saklı pay konusunda doğru hesaplama yapılabilmesi için miras bırakanın malvarlığının mümkün olduğunca eksiksiz tespit edilmesi gerekir.

Saklı Payımı Bilmiyordum. Miras Paylaşımı Yapıldıktan Sonra Dava Açabilir miyim?

Somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Özellikle mirasın paylaşılmış olması, vasiyetnamenin ne zaman öğrenildiği, yapılan tasarrufun niteliği ve ileri sürülecek hukuki talep önem taşır.

Tenkis davasının tabi olduğu süreler bulunduğundan, hak kaybı yaşamamak için sürelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle miras paylaşımının yapılmış olması tek başına “artık dava açılamaz” anlamına gelmez; ancak dava hakkının süresi ve kapsamı ayrıca incelenmelidir.

Saklı Pay Davasında Hangi Belgeler Önemlidir?

Öncelikle miras bırakanın ölüm tarihi ve mirasçılık durumu belirlenmelidir.

Ardından:

• Mirasçılık belgesi,
• Vasiyetname,
• Tapu kayıtları,
• Banka kayıtları,
• Taşınmaz devir belgeleri,
• Miras bırakanın diğer malvarlığına ilişkin kayıtlar,
• Borç ve yükümlülüklere ilişkin belgeler

incelenebilir. Özellikle miras bırakanın ölümünden önce yaptığı önemli malvarlığı devirleri varsa, bunların da ayrıca araştırılması gerekebilir.

Saklı Pay Davasında Süre Var mı?

Evet.

Tenkis davası bakımından kanunda belirli hak düşürücü süreler öngörülmüştür.

Bu nedenle vasiyetname veya miras bırakanın yaptığı tasarruf öğrenildiğinde sürenin başlangıcı ve somut olay bakımından uygulanacak süre dikkatle değerlendirilmelidir.

Sürelerin geçirilmesi hâlinde hak kaybı meydana gelebileceğinden, özellikle vasiyetnamenin açılmasından veya miras bırakanın tasarruflarının öğrenilmesinden sonra hukuki durumun gecikmeden incelenmesi önemlidir.

Sonuç: Saklı Payım İhlal Edildiyse Ne Yapmalıyım?

Miras bırakanın malvarlığının tamamını veya büyük bölümünü bir çocuğuna bırakmış olması, diğer saklı paylı mirasçıların hiçbir hak ileri süremeyeceği anlamına gelmez. Ancak hangi davanın açılacağı, yapılan işlemin niteliğine göre değişir.

• Geçerli bir vasiyetname saklı payınızı ihlal ediyorsa tenkis davası;
• Vasiyetnamenin kendisinin geçersiz olduğu ileri sürülüyorsa vasiyetnamenin iptali davası;
• Tapuda satış veya başka bir işlem gösterilmesine rağmen gerçekte farklı bir işlem yapıldığı ve mirasçılardan mal kaçırma amacı bulunduğu ileri sürülüyorsa muris muvazaasına dayalı talepler

gündeme gelebilir.

Bu nedenle “Bana miras bırakılmadı.” demek tek başına yeterli değildir.

Öncelikle miras bırakanın ölüm tarihindeki tereke, mirasçıların yasal ve saklı payları, vasiyetnamenin içeriği ve miras bırakanın ölümden önce yaptığı malvarlığı devirleri birlikte incelenmelidir. Saklı payın ihlal edilip edilmediği belirlendikten sonra, somut olaya uygun dava yolunun seçilmesi gerekir.

Özellikle miras bırakanın bütün malvarlığını tek bir çocuğuna bıraktığı durumlarda, dava açmadan önce terekenin tamamının ve yapılan tasarrufların ayrıntılı biçimde araştırılması, doğru hukuki yolun belirlenmesi açısından büyük önem taşır.